3.2.1 Niet-afgeschermde TP

De niet-afgeschermde TP (UTP: Unshielded / Unscreened TP) is de meest gebruikte kabel vanwege zijn lage prijs, groot installatiegemak en goede kwaliteit. De standaard UTP heeft vier aderparen die elk getwist (om elkaar gedraaid) zijn. De twisting zorgt voor:

- Vermindering van overspraak

- Bescherming tegen EMI

De UTP moet alle bescherming tegen EMI uit de perfectheid van  twisting en signaalbalans halen. De integriteit van de twisting moet daarom te allen tijde gewaarborgd zijn. Ondeskundige installatie kan een UTP bekabeling behoorlijk de das om doen.

Figuur 3-3: UTP, Unshielded Twisted Pair.

Waar UTP

UTP wordt veel toegepast voor de horizontale bekabeling in kantoren en bedrijven waar de dichtheid van elektrische apparatuur laag tot middelmatig is. Dit geldt voor de meeste kantoorgebouwen, scholen, openbare gebouwen, et cetera.

Waar geen UTP

UTP wordt bijna nooit in EMI-rijke omgeving aangelegd, bijvoorbeeld productiehallen met zware elektrische machines of zeer grote kantoorinstallaties waar vele 230/400V voedingleidingen parallel en dichtbij het kabeltraject lopen.

UTP wordt eveneens zelden (als het goed is nooit) als grondkabel tussen twee gebouwen gebruikt. Ten eerste vanwege  het potentiaalverschil tussen de gebouwen. Ten tweede vanwege de kans op inductiespanningen als gevolg van directe of indirecte blikseminslag. Ten derde kan met UTP slechts 100 meter overbrugd worden omdat grotere lengtes door de meeste applicaties niet ondersteund worden.

Stelling

"UTP in kunststof traject is de goedkoopste wijze van aanleg en meteen de beste!. Wellicht klinkt dit vreemd in Uw oren, dus zal ik het toelichten."

Afstand houden

De UTP is door twisten en balanceren redelijk beschermd tegen EMI. De beste remedie tegen EMI is nog altijd: afstand houden. Zorg ervoor dat de UTP uit de buurt van EMI-bronnen zoals stroomkabels, Tl-buizen, gasontladinglampen, meterkasten, motoren, transformatoren et cetera blijft.

GBS-standaarden en kabelproducenten adviseren afstanden van 20 cm tot 6 meter. De veilige afstand wordt in hoofdzaak door het elektrisch vermogen, type stoorbron en de kabellengte bepaald. In de praktijk blijkt dat 60 cm afstand bij UTP in kantoorinstallaties in de regel voldoet. 

Helaas blijkt ook uit de praktijk dat 60 cm afstand tot de stoorbron vaak niet mogelijk is in de ruimtes waar kabels gelegd moeten worden. Dan blijft alleen afschermen van traject en/of kabels als remedie over. Met afscherming krijgt U meteen een discussie over aarding cadeau.

Aarding traject

Zodra een traject als afscherming gebruikt wordt, telt de EMI-immuniteit en de aarding van het traject mee. Als U ooit in een moeilijke materie wenst te duiken, mag U met EMI en aarding beginnen.

Figuur 3-4: EMI in een notendop?

Een metalen traject moet geaard worden. Ten eerste vanwege de veiligheid en ten tweede om EMI efficiënt te weren. Minimale aarding betekent aarden aan het begin en einde van het traject. Het is in sommige gevallen nodig op diverse plaatsen onderweg ook verbindingen met aarde te maken.

De metalen goot moet immers een continue afscherming bieden. Een metalen traject bestaat uit vele gekoppelde goten. De afschermende werking van de goot wordt voor een groot deel door de wijze van koppeling bepaald. Deze factoren maken van een goed geaard traject voor UTP meteen een kostbaar traject.

Een perfecte aarding alleen is niet altijd voldoende. Indien de goot voor UTP gedeeld wordt met 230/400V stroomleidingen, haalt u de EMI in huis. Extra afscherming wordt hier bereikt door tussen UTP en stoorbron een metalen scheidingschot te plaatsen plus enige minimale afstand in acht te nemen.

De EN50174 Norm geeft, bij gebruik UTP en een stalen scheidingschot, een minimale afstand van 5 cm op.

Opmerking

Let wel, afstand houden hoeft volgens EN 50174 enkel bij horizontale kabellengtes groter dan 35 meter en dan mogen de laatste 15 meter naar het aansluitpunt zonder afstand/scheiding gelegd worden. Horizontale kabellengtes kleiner dan 35 meter uitgevoerd met afgeschermde kabel hoeven over de gehele lengte geen afstand te houden.

De Norm maakt hierbij een voorbehoud dat de minimale afstand eventueel vergroot moet worden indien EMI de grenswaarden uit de EMC normen (EN 50081/EN 50082) overschrijdt.

Het garanderen van 5 cm afstand zal in de praktijk niet meevallen omdat de meeste installaties goten met een breedte van circa 12 cm toepassen. Voor deze installaties is de afgeschermde Twisted Pair of glasvezel geschikt.